Σήμερα θα σας πω μια ιστορία. Όταν ήμουν πιτσιρίκι, τρελαινόμουν να ψάχνω στο πατρικό της μητέρας μου για ξεχασμένα αντικείμενα. Συλλογές γραμματοσήμων, σπιρτόκουτων, παλιά τετράδια και βιβλία. Τα τελευταία ιδίως τα δανειζόμουν για αρκετό καιρό. Αν τύχαινε κιόλας να προταθούν και ως ενδιαφέρον ανάγνωσμα από το σχολείο, διπλό το πάρτυ που δε χρειαζόταν να τα αγοράσω.

Όπως εκείνα τα Χριστούγεννα του ’92, που, μέσα στη λίστα των προτεινόμενων βιβλίων βρίσκονταν και τα «Χριστουγεννιάτικα Διηγήματα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Με τη λέξη και μόνο Χριστούγεννα, το αθώο παιδικό μου μυαλουδάκι σκεφτόταν δέντρα με κεριά σε παλιά νεοκλασικά κτίρια, μυρωδιές του παραδοσιακών γλυκών και μεγάλες οικογένειες μαζεμένες γύρω απ’ το τραπέζι. Πλάνην οικτρά...   

Δέντρα δεν υπήρχαν, άντε κανένα καντήλι για να δώσει λιγοστό φως στην παγωμένη καμαρούλα μια σταλιά, οι οικογένειες ήταν ως επί το πλείστον από μονογονεϊκές έως ανύπαρκτες και τα παραδοσιακά εδέσματα δηλητηριασμένα, με στόχο τη χωρίς κάποιο λόγο θεομίσητη νύφη της all time classic ελληνίδας μάνας. Δεν ξαναέπιασα το βιβλίο παρά μόνο σε μεγαλύτερη ηλικία, συνεχίζοντας να απορώ γιατί ένα τέτοιο συνονθύλευμα απαισιοδοξίας και μακαβριότητας να θεωρείται επί δεκαετίες άριστο εκπαιδευτικό υλικό.

Ο Παπαδιαμάντης θεωρείται αδιαμφησβήτητα προικισμένος λογοτέχνης. Η γλαφυρότητα των περιγραφών του και η χρήση του λόγου είναι αξιοθαύμαστες. Επουδενί δε θέλω να κατηγορήσω το στυλ γραφής του, όπως και άλλων συγγραφέων της ίδιας σχολής, που αποσκοπούν στη δημιουργία έντονων, ακόμα και προκλητικών ή αηδιαστικών εικόνων. Ίσα-ίσα, το θεωρώ προσόν.

Σε καμία περίπτωση όμως δε μπορώ να δικαιολογήσω τους «ειδήμονες» που επιλέγουν τέτοιου είδους λογοτεχνία ως κατάλληλη να διδαχθεί σε παιδιά.

Η ελληνική κοινωνία, εδώ και δεκαετίες προσπαθεί με δυσκολία να απαλλαγεί από αρρωστημένα role-models. Όποια πέτρα κι αν σηκώσεις, από κάτω θα βρεις μια κακιά πεθερά, μια χαροκαμένη μάνα που υπομένει καρτερικά τα χίλια μύρια δεινά που θα πέσουν αποκλειστικά πάνω στην ξεκληρισμένη της οικογένεια, μια ορφανή κόρη σε ηλικία γάμου που γίνεται στόχως των πυρών κάθε ξεχασμένου θείου και μπατζανάκη.  

Οι εκπαιδευτικοί επιμελητές, με τις επιλογές τους αυτές, αναβιώνουν το μελόδραμα άλλων εποχών σε όλο του το μεγαλείο. Σε συνδυασμό ιδίως με το κοινωνικό γίγνεσθαι, όπου, η αντιμετώπιση συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδες ακόμη και σήμερα, ακολουθεί πιστά τα απαρχαιωμένα κλισέ, η προώθηση τέτοιων προτύπων συμπεριφοράς ενισχύει τη συνέχιση και όχι την εξάλειψη παρόμοιων συμπεριφορών.

Η εκπαίδευση χρειάζεται λογοτεχνία η οποία εντάσσει στους κόλπους της τις κοινωνικές μειονότητες (μονογονεϊκές οικογένειες, παιδιά ομοφυλόφιλων ζευγαριών, διαζευγμένους γονείς). Αντί αυτού, η περιθωριοποίηση πάει σύννεφο. Πόσο μάλλον όταν έχει και τη σιωπηρή έγκριση του διδακτικού υλικού.

Στο πλαίσιο μεμονωμένων συμπεριφορών των χαρακτήρων του Παπαδιαμάντη και παρόμοιων συγγραφέων τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Θεωρείται εξαιρετικά ειδυλλιακό το να κάνεις ένα κοριτσάκι από την ηλικία των επτά – οκτώ ετών να δημιουργήσει την εικόνα ότι η μελλοντική της οικογένεια θα αποτελείται από έναν αδιάφορα σύζυγο και μια μέγαιρα πεθερά που θα προσπαθήσει πάση θυσία να τη βγάλει από τη μέση.  

Δώσε τη χαριστική βολή σε παιδί μονογονεϊκής οικογένειας, πώς ποτέ δε θα αποκτήσει μια φυσιολογική ζωή, παρά μόνο θα γίνεται αποδιοπομπαίος τράγος των εκάστοτε συγγενών και καλοθελητών.

Προκατάληψη; Όχι καλέ! Απλά σαδισμός παρελθοντολάγνων που ευελπιστούν στη διατήρηση τέτοιων προτύπων.

Να διδαχθεί ο κάθε Παπαδιαμάντης. Σε μεγαλύτερη ηλικία μαθητικού κοινού και με διαφορετική αντιμετώπιση. Όταν έχει διαμορφωθεί κριτική ικανότητα τέτοια ώστε το περιβάλλον και οι συμπεριφορές που παρουσιάζονται να μη δρουν αρνητικά στην ψυχοσύνθεση των δεκτών.

Να δοθεί έμφαση στο χειρισμό της γλώσσας και άλλων φιλολογικών χαρακτηριστικών που δεν κατέχω. Ο εκπαιδευτικός καλείται να διαχωρίσει το χωροχρόνο που τα τεκταινόμενα λαμβάνουν χώρα, να μελετήσει την κοινωνική δομή μαζί με τους μαθητές και να τονίσει τις διαφορές του σήμερα από το χθες.

Τότε, όταν βγάλουμε τα είδωλα του Βασιλάκη Καΐλα και της Μάρθα Βούρτση από τους δακρύβρεχτους ρόλους, θα καταφέρουμε να βγάλουμε αυτές τις εικόνες και από τη ζωή μας.


 

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.