Αυτοδικία κατά τον ποινικό κώδικα πραγματοποιείται όταν κάποιος παρακάμπτει τη δικαστική οδό και αυθαίρετα αναλαμβάνει να ικανοποιήσει αξιώσεις από κάποιο δικαίωμα που πραγματικά έχει ή που απλά το έχει οικειοποιηθεί, όταν αυτό έχει προσβληθεί ή αμφισβητηθεί. (άρθρο 331 Π.Κ.).

Αυτοδικία είναι για παράδειγμα η αντικατάσταση μιας κλειδαριάς σε μια μισθωμένη κατοικία από την οποία έχει κανείς υποστεί έξωση, αυτοδικία όμως θεωρήθηκε και ο πυροβολισμός μεταναστών στο κέντρο της Αθήνας επειδή κάποιοι ένιωσαν ότι κινδυνεύει η καθημερινή ασφάλειά τους (σε έρευνα της Kapa Research στο ΒΗΜΑ, ένα ποσοστό περίπου 50% τάχθηκε υπέρ του).

Η αυτοδικία, όμως, έτσι όπως ορίζεται από τον Ποινικό Κώδικα, προϋποθέτει δύο γεγονότα. Να «τιμωρείς» κάποιον που κινήθηκε εναντίον σου, κάποιον που εγκλημάτισε εις βάρος σου. Προϋποθέτει επίσης και το να στρέφεσαι εναντίον εκείνου που εγκλημάτισε. Μόνο εκείνου. Όχι της κοινωνικής ή εθνικής ομάδας στην οποία ανήκει ή εναντίον μέλους της οικογένειάς του.

Αυτοδικία θεωρούν και οι κρατούμενοι μιας φυλακής την πρακτική ενός «κώδικα τιμής» απέναντι σε όσους έχουν διαπράξει ιδιαιτέρως ειδεχθή εγκλήματα όπως παιδοκτονίες, μητροκτονίες και βιασμούς ανηλίκων. Ουσιαστικά επιβάλλεται η θανατική ποινή από δεσμοφύλακες και κρατούμενους, σε ένα κράτος που λέγεται δημοκρατικό.

«Υπάρχει ένας κώδικας τιμής μέσα στις φυλακές, εντός ή εκτός εισαγωγικών. Άρα γι’ αυτό σας είπα ότι εγώ νομίζω ότι σε αυτές τις περιπτώσεις πολύ γρήγορα θα έχουμε το θάνατο και του ίδιου του δράστη». Αυτά, μεταξύ άλλων, δήλωσε ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη και εγκληματολόγος Γιάννης Πανούσης σε ραδιοφωνική του συνέντευξη στον ραδιοφωνικό σταθμό Real FM.

Δεν ανέφερε τρόπους έτσι ώστε να αποφευχθεί κάτι τέτοιο, δεν μίλησε αποτρεπτικά, δεν είχε καταδικαστικό, του φαινομένου, ύφος, απλά το ανέφερε, σαν αναμενόμενο. Σαν φυσικό επακόλουθο ο νόμος της ζούγκλας να ισχύσει για άλλη μία φορά.

Αυτό που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι ότι η τύχη των παιδοκτόνων στις φυλακές δεν είναι υπόθεση αυτοδικίας. Δεν υπάρχει προσωπική συναισθηματική εμπλοκή εφόσον ο παιδοκτόνος δεν σκότωσε το παιδί σου. Δεν υπάρχει το ένα από τα δύο βασικά χαρακτηριστικά που προαναφέραμε. Ο φυλακισμένος δεν εγκλημάτισε εις βάρος κανενός φυλακισμένου. Επομένως εξ’ ορισμού δεν μιλάμε για αυτοδικία.

«Εθιμικό δίκαιο» το λένε ορισμένοι άλλοι. Δύο οι ενστάσεις εδώ. Έκφραση της δημοκρατικότητας του πολιτεύματος ενός κράτους είναι το γραπτό δίκαιο που εφαρμόζει. Πάντα το οποιδήποτε εθιμικό δίκαιο έρχεται να συμπληρώσει ή να καλύψει το όποιο νομοθετικό κενό. Επίσης, όταν έχει ισχύσει/εφαρμοστεί το γραπτό δίκαιο, ουσιαστικά δεν υπάρχει εθιμικό επί του ιδίου ζητήματος. Κανένα έγκλημα και καμία ποινή δεν υφίσταται χωρίς να υπάρχει γραπτός νόμος.

Το εθιμικό δίκαιο το συναντάμε συνήθως στη διεθνή δικαιική τάξη. Προϋποθέτει μακροχρόνια εφαρμογή έτσι ώστε να υπάρχει η συνείδηση περί πραγματικού δικαίου. Αλλά και να ετίθετο λόγος περί εφαρμογής εθιμικού δικαίου μέσα στα όρια ενός κράτους, ποιος είναι αρμόδιος ώστε να το αποδώσει; Οι μαφιόζοι, οι έμποροι ναρκωτικών -αυτοί κι αν είναι παιδοκτόνοι- και λοιποί δολοφόνοι των φυλακών; Οι μη έχοντες αίσθηση δικαίου θα αποδώσουν δίκαιο; Και ποιος ορίζει ότι η αφαίρεση μιας ζωής συνιστά οποιαδήποτε μορφή απόδοσης δικαίου;

Η θανατική ποινή καταργήθηκε με νόμο στην Ελλάδα το 1994 και συνταγματικά το 2001. Είχε ήδη σταματήσει, όμως, να εφαρμόζεται από το 1974. Η τελευταία εκτέλεση, που θα μείνει στην ιστορία ως ο επίλογος αυτής της πρακτικής στην Ελλάδα, ήταν -τι σύμπτωση- η εκτέλεση του παιδοκτόνου Β. Λυμπέρη το 1972.

Στις φυλακές απ’ ότι φαίνεται υπάρχει ένα άλλο δίκαιο, πέραν και ανώτερο του συνταγματικού. Χαρακτηριστικό το εξής συμβάν. Η δολοφονία Υπαρχιφύλακα από βαρυποινίτη στις φυλακές Μαλανδρίνου είχε σαν αποτέλεσμα δύο μέρες μετά ο βαρυποινίτης να βρεθεί δολοφονημένος στο κελί του μετά από υπερβολικά και ασταμάτητα βασανιστήρια και να διώκονται ποινικά δεκαπέντε σωφρονιστικοί υπάλληλοι. Αυτοδικία κι εδώ; Επιβαλλόμενη από το ίδιο το σωφρονιστικό σύστημα;

Είναι γεγονός ότι γονείς και μη γονείς, όλοι ανεξαιρέτως, κανείς μας δε θα λυπηθεί όταν ενδεχομένως μάθουμε ότι παιδοκτόνος της Άννυ εντελώς μυστηριωδώς και όλως παραδόξως δεν ζει πια. Εκείνο το κομμάτι του εαυτού μας, όμως, που δε θα λυπηθεί είναι το μη υγιές μας κομμάτι, το κομμάτι που μαρτυρά την ζωώδη πλευρά μας, εκείνη που βλέπει ως τον απόλυτο εχθρό (και περιττό) στην αγέλη εκείνον που σκοτώνει/τρώει τα μικρά του.

Το να αναγνωρίσουμε ότι αυτό ακριβώς το κομμάτι μας είναι που χαίρεται με την ενδεχόμενη δολοφονία του Bούλγαρου υπηκόου σημαίνει ότι είμαστε σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο αυτογνωσίας.

Ευτυχώς υπάρχει και το άλλο μας κομμάτι, εκείνο που αφενός αηδιάζει με την κατάσταση στην οποία μπορεί να φτάσει μια νοσηρή ψυχοσύνθεση, αφετέρου επιμένει να πιστεύει σε ένα κράτος δικαίου που υπάρχει (κι ας μην επιβάλλεται πάντα) και σε ένα νομικό σύστημα κατά το οποίο οι νόμοι της ζούγκλας υπάρχουν/εφαρμόζονται μόνο σε ντοκιμαντέρ για άγρια ζώα.

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.