Γυναίκα, ετών 87, νοσηλευόμενη στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, περνά μία από τις πιο οδυνηρές νύχτες της ζωής της. Μέχρι πρότινος δυναμική και αυτοεξυπηρετούμενη γυναίκα. Μέχρι πριν κάποιες μέρες.

Διαγνωσμένος καρκίνος του οισοφάγου, προκαλεί πόνους αφόρητους στο στομάχι και στο στέρνο. Δε γνωρίζει από τι πάσχει. Μόνο οι οικείοι της το γνωρίζουν και το προσωπικό του νοσοκομείου. Της φαίνεται αδιανόητος τόσος πόνος και κάθε τρία λεπτά ανασηκώνεται στο κρεβάτι, μένει καθιστή για λίγα δευτερόλεπτα με την ψευδαίσθηση ότι ανακουφίζεται και μετά ξαναξαπλώνει. Αυτό κρατά ώρες.

Κανένας από όσους βρίσκονται στον ίδιο θάλαμο δε μπορεί να συνειδητοποιήσει στην πραγματική του έκταση τι της συμβαίνει. Η ελληνική γλώσσα αποδυναμώνεται μπροστά σε τόσο πόνο. Φαίνεται πάμπτωχη να το εκφράσει. «Πονάω» ψιθυρίζει, με τον ίδιο τρόπο που κάποιος το ψιθυρίζει όταν έχει έναν ελαφρύ πονοκέφαλο. Στη δεύτερη περίπτωση ένα ελαφρύ αναβράζον αναλγητικό σε λίγη ώρα έχει διώξει τον πόνο μακριά και το «πονάω» φαίνεται παρελθόν.

Στην περίπτωση της κυρίας Β. το «πονάω» έχει βομβαρδιστεί κυριολεκτικά και μεταφορικά απο σειρά, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, παυσίπονες ενδοφλέβιες δόσεις δυνατών αναλγητικών, μα τίποτα δεν διώχνει τον πόνο εντελώς. Η παρακεταμόλη μειώνει την ένταση για λίγα λεπτά μα η ίδια ένταση επιστρέφει. Συνδυασμός άλλων δυνατών ηρεμιστικών και αναλγητικών φαρμάκων επιφέρουν παραληρηματικά ολιγόλεπτα επεισόδια.

Η Τζοάνα Μπερκ, συγγραφέας που έχει ασχοληθεί με τον ανθρώπινο πόνο (και γενικά και με ιδιαίτερες πτυχές του) αναφέρει μεταξύ άλλων : «Υπάρχει όμως ένα γενικό κλισέ ότι ο πόνος βρίσκεται έξω από τη γλώσσα, ότι έχει κάτι ανείπωτο. Μάλλον θα πρέπει να το ξανασκεφτούμε. Το πρόβλημα ίσως να μην είναι στο ότι δεν μπορούμε να εκφράσουμε τον σωματικό πόνο που νιώθουμε αλλά ότι οι άλλοι δεν θέλουν να μας ακούσουν».

Σύμφωνα με τη συγγραφέα, ο σωματικός πόνος είναι μεν μια οικουμενική εμπειρία (διότι όλοι οι άνθρωποι τον αισθάνονται), αλλά ταυτόχρονα και μια εντελώς προσωπική υπόθεση. Μια ατομική εμπειρία που θα την αφουγκραστούμε μόνο εάν ακούσουμε τον κάθε άνθρωπο που πονάει με προσοχή και ιδιαιτερότητα. Μόνο εκείνος θα μπορέσει να μας υποδείξει το πως θα τον ανακουφίσουμε, χρησιμοποιώντας τον ιδιαίτερο λεκτικό (αλλά και ψυχικό) κώδικά του όταν θα εκφράσει τον εν λόγω πόνο.

Πολλοί θεωρούν ότι ο πόνος εξαγνίζει τον άνθρωπο, τον ανανεώνει, τον κάνει έναν διαφορετικό άνθρωπο απ’ ότι, μέχρι την έλευσή του, ήταν. Αυτό μπορεί να σταθεί ως πλεονέκτημα του πόνου μόνο στις περιπτώσεις που γίνεται διάκριση μεταξύ ψυχικού και σωματικού πόνου. Ο συνεχιζόμενος σωματικός πόνος, ιδίως εκείνος που μπορεί να ανακουφιστεί με χορήγηση αναλγητικών, κάνει ορισμένους ανθρώπους σκληρούς. Απότομους και αποξενωμένους. Επίσης εσωστρεφείς και αδιάφορους, αμέτοχους στον πόνο των άλλων. Οργισμένους που δεν βρίσκουν ανακούφιση.

Υπάρχουν, βέβαια και οι περιπτώσεις που άνθρωποι με το κατάλληλο ψυχικό υπόβαθρο, παραμένουν και υπομένουν στωικά. Η παιδεία και ο χαρακτήρας του καθενός δεν μπορεί παρά να εκφραστεί και στην διαδικασία του πόνου. Είναι οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο διαρκής σωματικός πόνος δεν αλλοιώνει τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα του καθενός.

Η Μπερκ επιμένει ότι ο σωματικός πόνος δεν έχει να προσφέρει τίποτα θετικό στον άνθρωπο και εναντιώνεται απέναντι στους γιατρούς οι οποίοι μπορούν να τον καταπραΰνουν αλλά είναι φειδωλοί στα παυσίπονα «σαν να τους αξίζει μια τιμωρία».

Εάν πρέπει να χαρακτηρίσουμε τον πόνο, να τον κατηγοριοποιήσουμε, τότε θα καταφύγουμε στη διάκριση μεταξύ ψυχικού και σωματικού πόνου. Ο σωματικός πόνος δεν είναι φίλος του ανθρώπου. Ενίοτε τον μεταμορφώνει όπως προαναφέραμε.

Ο ψυχικός πόνος, όμως, είναι ένας ουσιαστικός φίλος της ψυχής. Την σμιλεύει όπως ο γλύπτης και της δίνει ένα καλύτερο σχήμα, μία μορφή σαφώς ομορφότερη.

Ο Πωλ Μπραντ, βρετανός χειρουργός, του οποίου το παγκόσμιο έργο μας βοήθησε να κατανοήσουμε καλύτερα τη θετική συμβολή του πόνου στη ζωή μας, στο ομώνυμο βιβλίο του αναφέρει ότι ο πόνος είναι «ένα δώρο που κανένας δε θέλει». Δεν μπορούμε να ζήσουμε καλά με αυτόν, αλλά μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα εάν μάθουμε να μην επιτρέπουμε στον πόνο να μας καταδυναστεύει. Ας μην πάμε μακρυά.

Οι δικοί μας πρόγονοι ανέφεραν ότι όποιος αποφεύγει τον πόνο, αποφεύγει και τις τιμές. Και η σοφία τους είναι μη αμφισβητήσιμη.

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.