Τα παιδιά αναζητούν πρότυπα. Είναι στη φύση τους. Στην εξελικτική τους διαδικασία. Στον τρόπο που διαμορφώνουν την ταυτότητά τους. Μοιάζει η τελευταία πινελιά στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους. Μετά τους γονείς ως το πρώτο ισχυρό πρότυπο ακολουθεί η κοινωνία. Ο εξω-οικογενειακός κόσμος.

Ένα ακόμη μετέπειτα υγιές πρότυπο είναι ο δάσκαλος. Εκείνος που όχι μόνο με τη γνώση αλλά και με τη μεταδοτικότητα θα εμπνεύσει την παιδική καρδιά. Αξίες προσωποποιημένες όπως ένας αθλητής ή ένας φιλειρηνιστής ηγέτης αντικαθιστά τα πρώτα πρότυπα στον έφηβο πλέον μαθητή.

Ως πρότυπα θεωρούνται οι άνθρωποι ή οι αξίες που προκαλούν στους δέκτες την ανάγκη ταύτισης, θαυμασμού, μίμησης. Τα εκάστοτε πρότυπα διαμορφώνονται πάντα ως συνάρτηση των ιδιαίτερων συνθηκών μιας κοινωνίας. Του κοινωνικού, πολιτιστικού και πολιτικού συστήματος της κοινωνίας των οποίων είναι μέλη. Και πάντα αφορούν την έννοια της εξουσίας. Την όποια μορφή εξουσίας μπορούν να προβάλλουν και με οποιοδήποτε τρόπο και μέσο μπορούν. Εξουσία αποπνέει ένας χαρισματικός ηγέτης, όπως και ένας χαρισματικός καλλιτέχνης, μέσω της τέχνης του. Η εξουσία αυτή συνήθως πηγάζει από την καταξίωση σε έναν χώρο, σε έναν τομέα, σε ένα κοινωνικό σύνολο.

Με το πέρασμα σε προ-εφηβεία και εφηβεία τα πρότυπα εναλλάσσονται ή αντικαθίστανται. Τη θέση των προτύπων εξουσίας  παίρνουν οι «ήρωες» που προβάλλονται και στις δύο οθόνες, μικρή και μεγάλη. Ο ιδιαίτερος ψυχισμός του κάθε έφηβου είναι εκείνος που θα ορίσει το τι στοιχεία θα χαρακτηρίσουν και θα ορίσουν τον δικό του «ήρωα». Για τον έναν έφηβο «ήρωας» θα θεωρηθεί ο πυροσβέστης που έσωσε το εγκλωβισμένο παιδί στις φλόγες ενός σπιτιού, για τον άλλον «ήρωας» θα είναι ο serial killer με τις πιο πρωτότυπες μεθόδους.

Στο σημείο αυτό ο αρχικός σκοπός του κινηματογράφου και γενικότερα της βιομηχανίας θεάματος, που είναι η ψυχαγωγία (για τους άλλους) και το κέρδος (για τους ίδιους), μετατρέπεται σε μέσο διάδοσης νέων προτύπων, ενδεδυμένων με βία, παρανομία, περιθώριο, έγκλημα, ναρκωτικά. Η μίμηση ενός καθ ‘ όλα ηθικού προτύπου από έναν υγιή έφηβο γίνεται μιμητισμός από έναν έφηβο με τάσεις σε αποκλίνουσα συμπεριφορά. Και εμπνευστής για την αποκλίνουσα αυτή συμπεριφορά γίνεται η μικρή/μεγάλη οθόνη. Ακριβώς τη στιγμή που ο έφηβος προσπαθεί να φτιάξει τη δική του ταυτότητα.

Πρίν από λίγο καιρό ο ξένος τύπος δημοσίευσε ένα ρεπορτάζ γύρω από τη δολοφονία μιας φοιτήτριας 23 ετών στη Γαλλία από τρεις συμφοιτητές της για ένα χρέος ναρκωτικών. Ο τρόπος που οι δράστες χρησιμοποίησαν για να απαλλαγούν από το πτώμα (να το λιώσουν σε οξύ) παρέπεμπε σε ακριβώς ένα τέτοιο φαινόμενο μιμητισμού. Ήταν εμπνευσμένο από την τηλεοπτική σειρά Breaking Bad. Οι ίδιοι οι δράστες παραδέχτηκαν πως τον συγκεκριμένο τρόπο τον αντέγραψαν  από τη σειρά, όπου ο πρωταγωνιστής καθηγητής χημείας χρησιμοποιεί οξύ για να απαλλαγεί από το πτώμα αντιπάλου του.

Δεν είναι η μοναδική φορά που η εφευρετικότητα ενός σεναριογράφου (όσον αφορά τις μεθόδους εγκλημάτων) εμπνέει μία έτοιμη -προς εξωτερίκευση- εγκληματική φύση. Δεν είναι μόνο οι ευφάνταστοι τρόποι στο να εγκληματίσεις αλλά και στο να αποφύγεις την ποινή που γίνονται αντικείμενα μιμητισμού από παιδιά κι έφηβους. Είναι και όλο εκείνο το υπόβαθρο, το πλήθος κοινωνικών μηνυμάτων που περνούν κάποιες ταινίες έτσι ώστε να «νομιμοποιούν» στις συνειδήσεις των νέων το έγκλημα. Για παράδειγμα η εκδίκηση είναι θέμα ηθικής τάξης, επομένως απαραίτητη ως η επόμενη κίνηση του πρωταγωνιστή.

Ο τρόπος που προβάλλεται το έγκλημα από κάποιες παραγωγές, ο τρόπος που προβάλλεται η εικόνα και το ψυχολογικό προφίλ του δράστη καθώς και οι ιδιαίτερες συνθήκες που τον οδήγησαν στο συγκεκριμένο έγκλημα, σε συνδυασμό με το γλυκό και συμπαθές πρόσωπο του ηθοποιού που τον υποδύεται είναι οι λεπτές γραμμές που διχάζουν το διαχωρισμό γύρω από την παραβατικότητα  και την μη εγκληματική συμπεριφορά (εφ’ όσον «αναγκάστηκε»), σε σημείο ο έφηβος να αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο ηθικό και το μη, το επιτρεπτό και το μη επιτρεπτό. Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη και σωστά δομημένη προσωπικότητα έτσι ώστε να απολαύσει μία ταινία χωρίς να αμφιταλαντευτούν οι πεποιθήσεις του για το έγκλημα.

Στις γκανγκστερικές π.χ. ταινίες εποχής η εξαθλιωμένη κοινωνικά Αμερική προβάλει το έγκλημα ως μία καθημερινότητα επιβίωσης ή ένταξης. Ένα διεφθαρμένο, κοινωνικά και πολιτικά, σύστημα, που είναι και το φόντο της ταινίας, δείχνει στα μάτια μας ως φυσιολογική την οποιαδήποτε παραβατικότητα.

Το ανησυχητικό δεν είναι αυτό. Το σενάριο δηλαδή και η σκηνοθεσία μιας ταινίας ή ενός «καλλιτέχνη». Το όντως ανησυχητικό, είναι ότι αν κλείσεις οποιαδήποτε οθόνη (μικρή ή μεγάλη), το σκηνικό εκείνο που δικαιολογεί την αντίληψη μας ότι που και που επιτρέπεται και κανένα έγκλημα είναι το δικό μας «στούντιο», η δική μας διεφθαρμένη κοινωνία, στις «ταινίες» της οποίας σεναριογράφοι και σκηνοθέτες είμαστε εμείς.

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.