Εμπνέω σημαίνει φυσώ προς τα μέσα. Ένα ερέθισμα φυσά μέσα μας κάθε δημιουργικό κύτταρο που υπάρχει κι ένα έργο παράγεται. Το έργο αυτό μπορεί να είναι μια ζωγραφιά, ένα πεντάγραμμο στολισμένο με νότες, μια φωτογραφία, ένα μάτσο λέξεις στοιχισμένες διόλου τυχαία σ’ ένα χαρτί. Η έμπνευση μπορεί να έρθει από οπουδήποτε. Από έναν περαστικό, από τη βροχή στο τζάμι σου, από έναν κήπο, από δύο μάτια. Πολλές φορές η έμπνευση έρχεται μέσα από περίεργες συνήθειες. Μέσα από τελετουργικά τα οποία νοερά ανοίγουν το δρόμο μέσα από τον οποίο θα περάσει το έργο για να βγει προς τα έξω.

Ο Τζακ Κέρουακ άναβε ένα κερί και κάτω από το λιγοστό φως του, προσευχόταν κι ύστερα έγραφε. Το ξημέρωμα μιας μέρας, η ανατολή του ηλίου, άλλωστε, αποτελεί αγαπημένη ώρα πολλών δημιουργών. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ «προσκαλούσε» την έμπνευσή του με το πρώτο φως της ημέρας. Αυτή ήταν η ώρα του και αυτή την συγκεκριμένη ώρα δάμαζε και μετέφερε τη σκέψη του στο χαρτί. Άλλοι συγγραφείς συνδέουν την έμπνευσή τους με ιδιαίτερες συνήθειες όπως μια βόλτα, λίγο περπάτημα, τη μυρωδιά ενός ιδιαίτερου χώρου όπως ένα μουσείο ή μια βιβλιοθήκη.

Ο Πάμπλο Πικάσο έλεγε ότι «η έμπνευση υπάρχει, αλλα πρέπει να σε βρει να δουλεύεις». Ορισμένων δημιουργών η έμπνευση ερχόταν επί τω έργω. Πάνω στο χαρτί, την ώρα της γραφής. Πάνω στον καμβά με το πινέλο στο χέρι. «Για να ξέρεις τι να ζωγραφίσεις, πρέπει να αρχίσεις να ζωγραφίζεις» έλεγε ο Πικάσο. Είναι οι περιπτώσεις  όπου πρέπει να μπεις μέσα στη θάλασσα, για να κολυμπήσεις. Όσο και να σκεφτείς και να σχεδιάσεις το πώς θα κολυμπήσεις, στέκοντας έξω από το νερό , οι κινήσεις μέσα ποτέ δε θα είναι ίδιες.

«Οτιδήποτε μπορείς να φανταστείς είναι αληθινό» μας λέει, επίσης, ο Πικάσο και κάπως έτσι η έμπνευση από φαντασία γίνεται πράξη, απ’ όπου κι αν προέρχεται. Υπάρχουν όμως και οι περιπτώσεις κατά τις οποίες η έμπνευση πηγάζει από έναν ιδιαίτερο ψυχισμό. Δεν είναι απαραίτητο κάποιο εξωτερικό ερέθισμα, ειναι ο ίδιος ο ιδιαίτερος μηχανισμός ενός εγκεφάλου που ωθεί τα χέρια να παράγουν καλλιτεχνικό έργο.

Προσωπικότητες μεγάλες του παρελθόντος συνδύαζαν μια ιδιοφυή ιδιοσυγκρασία με μια μη διαγνωσμένη (σε κάποιες περιπτώσεις) ψυχασθένεια, γεγονός που εκτίναξε την έμπνευσή τους στα ύψη. Ο Χέμινγουεϊ κι ο Σούμαν έπασχαν από ψυχικές ασθένειες και το τέλος τους προήλθε από αυτές. Ο Βαν Γκογκ, η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Έντγκαρ Άλαν Πόε (και πολλοί άλλοι) θεωρείτο ότι έπασχαν από διπολική διαταραχή, τη λεγόμενη μανιοκατάθλιψη. 

Ο Εμμανουήλ Πολυζωγόπουλος, ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής μας αναφέρει ότι «υπάρχει η ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι οι δημιουργικοί άνθρωποι είναι πιο πιθανό να είναι ψυχικά άρρωστοι από ό,τι οι μη δημιουργικοί. Είναι επίσης πιο πιθανό, σύμφωνα με αυτές τις πεποιθήσεις, οι καλλιτέχνες και οι συγγραφείς να είναι πιο συχνά αλκοολικοί, να υποφέρουν από κλινική κατάθλιψη και να είναι πιο επιρρεπείς στην αυτοκτονία.» (www.Iatropedia.gr)

Η ίδια, λοιπόν, η διπολική αποτελεί «πηγή έμπνευσης» για όλες τις παραπάνω προσωπικότητες (και πλήθος άλλων ακόμη), επιτρέποντας και μετατρέποντας τη μία της φάση, τη φάση των μανιακών επεισοδίων, με την υπερδραστηριότητα και την πνευματική εγρήγορση που τη χαρακτηρίζει, σε δημιουργικό καλλιτεχνικό έργο. Η φάση αυτή όμως, η μία όψη του διπολισμού, εκτός των άλλων που προκαλεί, μειώνει την συστολή, την κοινωνική αναστολή , γεγονός που έκανε (και κάνει) πολλούς καλλιτέχνες τολμηρούς και την έμπνευσή τους ιδιαίτερη.

Τέλος, ως πηγή έμπνευσης μπορούν να θεωρηθούν σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες στις οποίες ζει ο καλλιτέχνης, ενδεχομένως οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, θέματα ασθένειας μέσα στην οικογένεια κ.ά. «Ο James Joyce είχε μια κόρη με σχιζοφρένεια και είχε πολλά σχιζότυπα χαρακτηριστικά. Ο Albert Einstein είχε ένα γιο με σχιζοφρένεια και ήταν επίσης ο ίδιος σχιζότυπος και εκκεντρικός. Ο Bertrand Russell είχε πολλά μέλη της οικογένειας του με σχιζοφρένεια ή ψύχωση.» (Πολυζωγόπουλος)

Ναι, η σχιζότυπη και η μανιακή προσωπικότητα συνδέεται με την δημιουργικότητα, σαν κύτταρα-αδέλφια στον ίδιο οργανισμό. Δεν αποτελεί όμως προυπόθεση για μια δημιουργική φύση. Η έμπνευση μπορεί να προέρχεται από ψυχικη διαταραχή, μπορεί όμως και από όλα όσα παραπανω αναφέρθηκαν. Από εξωτερικό ερέθισμα, από κάποιο συναίσθημα, από έρωτα ή μοναχικότητα, από συνθήκες ζωής. Αυτό που έχει σημασία για την έμπνευση, είναι το να υπάρχει. Είναι ευλογία για τους ανθρώπους που την πρωτοσυνάντησαν και δημιούργησαν το να βρίσκεται τακτικά εκεί.

Είναι ο εραστής ή η ερωμένη που δε θα πάψει ποτέ κανείς να ποθεί.

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.