Ο Υπερρεαλισμός γεννήθηκε στα χαρακώματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου βρέθηκαν οι περισσότεροι από τους κατοπινούς υπερρεαλιστές. Ως κίνημα διαμορφώνει έναν επαναστατικό χαρακτήρα. Επιδιώκει την αποτύπωση  αυθόρμητων συναισθημάτων και σκέψεων που δεν έχουν κοινή λογική.

Επηρεασμένος από τις θεωρίες του Φρόυντ για το ασυνείδητο και τα όνειρα, η έννοια που διαμορφώνει, και μέσω της οποίας επιχειρεί να προσδιορίσει τους όρους, βάσει των οποίων κατασκευάζεται η παράδοση, είναι αυτής της ανώτερης πραγματικότητας, της υπερ-πραγματικότητας, η οποία συνδέεται με την παντοδυναμία του ονείρου .

Κάθε μορφής τέχνη είναι η συνεχής εξέλιξη και ανανέωση, που επηρεάζεται από ποικίλους παράγοντες και ανταποκρίνεται στις επιστημονικές, ηθικές και φιλοσοφικές τάσεις κάθε εποχής. Αποτέλεσμα των ανανεωτικών τάσεων, που κατά περιόδους εμφανίζονται στην τέχνη, είναι και η νεότερη ποίηση.

Όταν δηλαδή ο υπερρεαλιστής ποιητής γράφει, αφήνει το μηχανισμό της τύχης να προσδιορίσει τη μορφή του έργου του. Το ποίημα δηλαδή γράφεται χωρίς προκαθορισμένο στόχο, κάτω από την επίδραση του υποσυνείδητου, που είναι από τη φύση του φευγαλέο και δημιουργεί ζωηρές λεκτικές εντυπώσεις.

Γενικότερα, ο υπερρεαλισμός υπήρξε το πιο σημαντικό καλλιτεχνικό κίνημα του μεσοπολέμου, που επηρέασε πολύ τη νεότερη ποίηση.

Στην κατηγορία των σουρεαλιστικών έργων, που είναι γνωστά ως «ονειρική ζωγραφική» κυριαρχεί το παραισθητικό στοιχείο, χωρίς απαραίτητα να πρόκειται για καταγραφή ονείρων.

Μολοταύτα, σε πολλά σουρεαλιστικά ζωγραφικά έργα υπάρχουν γνωρίσματα αυτού που ο Φρόιντ αποκαλεί  «ονειρικό έργο», όπως η συνύπαρξη αντίθετων στοιχείων, το ένα δίπλα στο άλλο, η σύμπτυξη δυο η περιστέρων αντικειμένων ή εικόνων, ή η χρήση αντικειμένων με συμβολική αξία (σεξουαλικού συχνά χαρακτήρα).

Από την άλλη μεριά οι πίνακες του Νταλί, που προσχώρησε  στο σουρεαλισμό το 1924 αποτελούν συνειδητές δραματοποιήσεις της ψυχολογικής κατάστασης του καλλιτέχνη τόσο έντονα επηρεασμένα από το ενδιαφέρον του για την ψυχανάλυση, ώστε σε ορισμένες περιπτώσεις να θυμίζουν εικονογραφήσεις σε μελέτες συγκεκριμένων περιστατικών του Φρόυντ.

Στη ζωγραφική του Νταλί δεσπόζει ο φόβος του για το σεξ που οδηγεί στον αυνανισμό και ο φόβος του ευνουχισμού. Τα έργα αυτά ωστόσο δεν μας ανοίγουν την πόρτα του ασυνειδήτου αφού ήδη ο ίδιος έχει ερμηνεύσει την περίπτωσή του.

Από την άλλη πλευρά του νομίσματος, ο Αντρέας Μακαρίου στο έργο τέχνης του, Urandia 2000 που παρευρίσκεται στο Μουσείο Τεχνών Λουκίας και Μιχαλάκη Ζαμπέλα στην Κύπρο, με την χρωματική πανδαισία και το λεπτομερές χέρι του, που είναι εντυπωσιακά διακριτό στον συγκεκριμένο πίνακα προσδίδει ένα οπτικό παιχνίδι του υποσυνειδήτου και της ψυχής.

Ο βασικός πρωταγωνιστής του πίνακα αυτή την φορά είναι ο ίδιος ο σουρεαλιστικός ζωγράφος Salvador Dali, πάνω σε ένα ρινόκερο να παλεύει με τα σκιάχτρα της ψυχής του.

Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί έντονα και ζωηρά χρώματα και είναι ένας από τους λόγους που κερδίζει τον θεατή από το πρώτο λεπτό. Το σύμπλεγμα του ρινόκερου που αναπαριστάται στον πίνακα σύμφωνα με την όψη του Dali συμβολίζει την σεξουαλική ισχύ και τον πόθο, καθώς και τα κέρατα ένας είδος ανασχηματισμού του κόσμου.

Παρατηρείται επίσης στον πίνακα η σκιαγράφηση εσταυρωμένων καθώς και το προσωπείου του Χριστού επάνω στο στήθος ενός ανθρώπινου σώματος. Είναι ολοφάνερο οτι κάνει αναφορά στην βάναυση κακοποίηση του νοήματος της θρησκείας, που ακόμα γίνονται εγκλήματα στο όνομα του Θεού.

Μέσα από το παιχνίδι του υποσυνειδήτου και της μνήμης, ο Μακαρίου πειραματίζεται με όλα τα υλικά κατασκευάζοντας ποιητικές εικόνες που μεταφέρουν ζωντανά κομμάτια της ψυχής που αιχμαλωτίζουν και σαγηνεύουν τον θεατή.

Ο καλλιτέχνης τοποθετεί τον θεατή μέσα στην εικόνα όπου μπορεί να έρθει σε αλληλεπίδραση με το γυμνό ανθρώπινο σώμα.

Ο πόνος της ψυχής των καλλιτεχνών αντικατοπτρίζεται άριστα στο έργο μέσα από τα εκφραστικά και αγαλματένια προσωπεία καθώς και από τις εσταυρώσεις που ίσως να συμβολίζουν επίσης την αιχμαλώτιση και την εσταύρωση της ψυχής.

Αυτός ο πίνακας και το συναίσθημα που σου χαρίζει από το πρώτο λεπτό, κερδίζει και αιχμαλωτίζει τον θεατή αμέσως με την τόση ιδιαίτερη και έντονη ομορφιά του. Επίσης δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε το στοιχείο του σουρεαλισμού καθώς και την μάχη συνειδητού και υποσυνείδητου που χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο έργο.

Τόσο ο Dali όσο και ο Μακαρίου είναι από τους λόγους που σου γεννάνε πηγαία συναισθήματα για αυτό το έργο.

Από τη σημερινή σκοπιά, ο υπερρεαλισμός φαίνεται πως δεν άνθησε ματαίως, καθώς άνοιξε το δρόμο και ως ένα βαθμό προκαθόρισε το στίγμα για πολλές από τις τάσεις της σύγχρονης κουλτούρας, σκέψης και ζωής, όπως τις επισημάναμε προηγουμένως.

Θα καταφύγει σε δυο βασικούς παράγοντες, την τύχη και το υποσυνείδητο. Οι υπερρεαλιστές δεν είναι τίποτε παραπάνω ή τίποτε λιγότερο από τους  διαμεσολαβητές μας για τον δεύτερο κόσμο όπου εκεί κρύβεται η αλήθεια.

Αυτοί προσπαθούν να συλλάβουν το «ασύλληπτο» και να το αποτυπώσουν είτε με ποιήματα, είτε με τη ζωγραφική είτε με το θέατρο. Ο σκοπός δεν είναι άλλος παρά η αφύπνιση και το αντάμωμά μας με την υπέρ-πραγματικότητα.

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.