«Δε φέρνει το χρήμα την ευτυχία, αλλά δεν έχω δει και κανέναν να κλαίει μέσα σε μία Ferrari», έχει κατά καιρούς ειπωθεί.

Επίκαιρο το ερώτημα, ειδικά σήμερα, την ημέρα της κορύφωσης των εξελίξεων. Τελικά, είναι καλύτερα να είσαι φραγκάτος και να νιώθεις θλίψη πάνω σε ένα πάκο 50ευρα (ή δεκαχίλιαρα, δε χαλάμε χατίρι) ή να είσαι πανί με πανί και να νιώθεις «free as a bird» που έλεγαν και τα «σκαθάρια»;

Εδώ σας θέλω. Επειδή το ερώτημα δεν μπορεί ποτέ να είναι τόσο απλό. Ποτέ δε θα υπάρξει ξεκάθαρη διαφοροποίηση – στρωματοποίηση, και άρα ψυχολογικά, δεν μπορούμε να κάνουμε έρευνα (τουλάχιστον όχι τόσο εκτεταμένα όσο θα έπρεπε). Επίσης, δε συνάδουν και λόγοι επιστημονικοί για κάτι τέτοιο. Άρα, pop science και άγιος ο God.

Σε χώρες με υψηλό βιοτικό επίπεδο έχουν αναφερθεί χαμηλότερα επίπεδα ποιότητας ζωής, όπως και το αντίστροφο. Κάτοικοι περιοχών υπό ανάπτυξη ή σε ημιάγρια κατάσταση δηλώνουν περισσότερο ευτυχισμένοι από τον καθημερινό Ευρωπαίο ή Αμερικάνο. Εκεί που είναι πιο πιθανό είναι να τους φάει κανένα πούμα ή κανένα ανακόντα, παρά το ΔΝΤ…

Ο άγριος ιθαγενής βρίσκει την ευτυχία στα απλά: επιβίωση, αναπαραγωγή, άντε και καμιά τελετή με χορό, τραγούδι, μαμ και την εκάστοτε ανθρωποθυσία. Δε ζητάει πολλά!

Βέβαια, οι πρώτοι δεν γνωρίζουν τα χαρακτηριστικά της ζωής των δεύτερων, οπότε δεν μπορούν και να κάνουν τη σύγκριση. Αλλά μήπως είναι αυτό ακριβώς που τους κάνει πιο ευτυχισμένους;

Ο κάτοικος των ανεπτυγμένων περιοχών έχει ανταλλάξει την ανεξαρτησία και την τροφοσυλλεκτική/νομαδική  ζωή με την ασφάλεια της πόλης και του οικονομικού διχτυού του καπιταλισμού. Και τι περιλαμβάνει ο καπιταλισμός; Μα φυσικά, τη γλυκιά ασφάλεια του γεμάτου πορτοφολιού, και τη βεβαιότητα της επιβίωσης.

Επιβίωσης όμως, έτσι; Επειδή άλλο ζωή, κι άλλο επιβίωση. Το να έχεις χρήματα είναι απλά απαραίτητο. Δεν μπορείς να κάνεις το παραμικρό χωρίς τουλάχιστον μία μικρή ποσότητα χρημάτων.

Κάντε ένα πείραμα. Προσπαθήστε να ταξιδέψετε όσο μακριά μπορείτε χωρίς λεφτά. Ξέρετε πόσο γρήγορα θα φρενάρετε;Τροφή για σκέψη αυτό, το συζητάμε κι άλλη στιγμή.

Άρα, έχουμε εκ προοιμίου την αίσθηση ότι χωρίς χρήματα δεν ζεις. Αλλά πόσα χρήματα θα σε κάνουν ευτυχισμένο; Πόσα χρήματα είναι αρκετά;

Εδώ έρχεται η κοινωνική σύγκριση. Εάν κάποιος συγκρίνει εαυτόν με κάποιον τα εισοδήματα του οποίου είναι μεγαλύτερα, τότε σίγουρα θα απογοητεύεται διαρκώς, ειδικά εάν το επάγγελμα, οι δεξιότητες και η κοινωνική του δικτύωση/ευελιξία δεν είναι αρκετά για να του προσφέρουν κάτι ανάλογο.

Εάν από την άλλη, συγκρίνεται με κατώτερα αμειβόμενους, τότε ουδέν πρόβλημα! Έλα όμως που είμαστε άνθρωποι και συνεχώς κοιτάμε τα περισσότερα απ’ όσα ήδη έχουμε;

Δυστυχώς, η ευτυχία ξεγλιστράει σαν χέλι μέσα απ’ τα χέρια όσων κάνουν την προς τα άνω σύγκριση, και δεν μπορούν να εκτιμήσουν τα κεκτημένα.

Η ευτυχία δεν είναι εύκολα μετρήσιμο μέγεθος, ακόμα κι αν έχει εκτιμηθεί με τον προαναφερθέντα κανόνα (QOL). Ο καθένας τη βιώνει διαφορετικά.  Αυτό μπορεί φυσικά να οφείλεται στο πόση ποιότητα δίνει στη ζωή του, με πόσο νόημα τη γεμίζει, τι προσδοκίες έχει και τι προκλήσεις μπορεί να αντιμετωπίσει. 

Τα χρήματα, ενώ πιθανότατα προσφέρουν τη δυνατότητα αποφυγής πολλών προβλημάτων και σκοπέλων, ίσως να αφαιρούν την αίσθηση του ελέγχου, και κατ’ επέκταση της προσωπικής προσπάθειας και επιτυχίας. Μ’ άλλα λόγια, «δεν τα κατάφερες εσύ, αλλά το πορτοφόλι σου».

Αυτή η επιτυχία θα είναι στη δουλειά; Στο αντίθετο φύλο; Στις κοινωνικές σχέσεις; Όπως και να’ χει, το άτομο χάνει την εμπιστοσύνη στις δικές του δυνάμεις (αν ποτέ την είχε). Α, και, αν τυχόν χαθούν τα λεφτά, κλάφτε τον!

Επίσης, κάποια στιγμή, το χρήμα γίνεται αυτοσκοπός. Δεν έχει πλέον σημασία το τι αγοράζεις, αλλά το ότι μπορείς να το αγοράσεις. Και ότι μπορείς να αγοράσεις και πολλά άλλα.

Πιθανότατα δεν θα τα αγοράσεις καν. Αλλά τι σημασία έχει; Αφού μπορείς να τα αγοράσεις!

Τα χρήματα δίνουν εξουσία, ακόμα και στο μικρό, προσωπικό βασίλειο του καθενός. Δίνουν αρμοδιότητες, δίνουν ρόλους (εγώ πληρώνω, εσύ μόκο), δίνουν ιεραρχία. Όσο υπάρχει οικονομία, υπάρχει και ιεραρχία.

Ακόμα και σε πειράματα με μοντέλα οικονομίας βασισμένα σε χρηματικά «είδωλα» (token economy), έγινε ο ίδιος κακός χαμός με εκείνον που θα συνέβαινε με πραγματικά χρήματα!

Κατ’ επέκταση, δίνουν τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγαλύτερος (φανερός) λήπτης αποφάσεων αυτή τη στιγμή στον κόσμο είναι το ΔΝΤ. Ψέματα;

Και εδώ, λίγη υποκειμενικότητα, σχωράτε με.

Ειδικά μετά την αχαρακτήριστη φράση πολιτικού προσώπου ότι «οι φτωχοί παίρνουν λάθος αποφάσεις», πρέπει κανείς να αναρωτηθεί: έγκειται η ευμάρεια και η ευτυχία των φτωχών στα χέρια των εχόντων;

Είναι ο φτωχός ανάξιος του δικαιώματος της λήψης αποφάσεων;

Κι αν δε, είναι σωστές οι αποφάσεις των πλουσίων (δια της απαλοιφής αυτό το συμπέρασμα),  για ποιον είναι σωστές, και πόσο χρονικό διάστημα;

Επίσης, αν ο φτωχός αποκτήσει περιουσία, αποκτά αυτόματα και σωστή κρίση;

«Ω Θεέ μου, τα εκατομμύρια με έκαναν και βλέπω πλέον πεντακάθαρα! Πόσο λάθος αποφάσεις έπαιρνα! Που είναι το χαβιάρι μου, σκλάβε; Πρέπει να αποφασίσω για το μέλλον της χώρας, και νιώθω μία λιγούρα.»

Εν κατακλείδι, και προσπαθώντας να το δούμε αντικειμενικά, δε θεωρώ ότι υπάρχει απάντηση – πασπαρτού στο ερώτημα περί χρήματος και ευτυχίας. Το μόνο ασφαλές συμπέρασμα που μπορεί κανείς να εξάγει είναι ένα: η ευτυχία είναι ζήτημα αντίληψης της πραγματικότητας, και πώς ο καθένας τη βιώνει.

Τα λεφτά βοηθούν, αλλά δεν είναι το ίδιο σημαντικά με αξίες όσο η υγεία, η οικογένεια, η τιμή και η αξιοπρέπεια.

Κατ’ εμέ, χρειάζεται μία πολύ καλή ιεράρχηση των προηγουμένων, και ακόμα περισσότερο προσεκτική τοποθέτηση της έννοιας του χρήματος μέσα σ’ αυτά. Σωστά;

Πηγή: http://www.hqlo.com/content/1/1/59

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.