Παραμονή της κρίσιμης Κυριακής σήμερα και ο τεράστιος προεκλογικός πόλεμος των υποψηφίων λαμβάνει τέλος. Ήταν μια επικοινωνιακή αναμέτρηση για την οποία επιστρατεύτηκε σύσσωμο το διαφημιστικό δυναμικό της χώρας, μια εκλογική πάλη που δε βασίστηκε ούτε στην τεκμηρίωση ούτε στις θέσεις ούτε στα νούμερα, αλλά αποκλειστικά στο παιχνίδι της εικόνας και των εντυπώσεων.

Ίσως να υποθέσει κανείς πως ο λόγος για αυτό είναι ότι τα κόμματα δε διαθέτουν ουσιαστικές θέσεις και συγκεκριμένο πρόγραμμα. Αυτό όμως είναι μια σκέψη βεβιασμένη, πέρα για πέρα μακρυά από την αλήθεια – υπάρχουν πολιτικά προγράμματα, τα οποία βέβαια δεν είναι αναγκαστικά καλά, αλλά είναι εκεί και η μορφή τους είναι πολύ πιο συγκεκριμένη από το «θα βρούμε λεφτά» που ακούμε συνεχώς σε διάφορες παραλλαγές. Το απαιτεί άλλωστε η περίσταση, καθότι η διοίκηση ενός ολόκληρου κράτους θέλει πολύ συγκεκριμένες κινήσεις σε πολύ συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, και για αυτές τις κινήσεις κάθε ένας υποψήφιος έχει ένα αντίστοιχα πολύ συγκεκριμένο πλάνο. Γιατί λοιπόν ενώ υπάρχει κάτι το τόσο απτό κάποιος επιλέγει να στηρίζεται μόνο σε γενικότητες.

Η αιτία είναι φυσικά το απυρόβλητο που προσφέρει ο γενικός λόγος. Αν πω, για παράδειγμα, ότι θα στηρίξω την παιδεία μειώνοντας τα έξοδα εθνικής άμυνας, θα κατηγορηθώ ως άπατρις και ανθέλληνας. Από την άλλη, αν πω ότι θα στηρίξω την εθνική άμυνα μειώνοντας τα έξοδα της παιδείας, θα κατηγορηθώ ως μιλιταριστής και σκοταδιστής. Αν δε αποφασίσω να μην προτείνω κανενός είδους αλλαγή σε κανέναν από τους δυο κλάδους, θα κατηγορηθώ για έλλειψη οράματος. Προκειμένου λοιπόν να δώσω στον πολιτικό μου αντίπαλο τη δυνατότητα να με πλήξει εκ των υστέρων, δεν επιτρέπω καν να γίνει συγκεκριμένη συζήτηση, τονίζω μόνο το αποτέλεσμα των πράξεων που θα κάνω αλλά όχι τη μέθοδο, και φυσικά παρουσιάζω όλα τα αποτελέσματά μου ως ωφέλιμα για όλους. Αυτή ακριβώς η αρχή είναι η βάση του σύγχρονου μάρκετινγκ, και κατ' επέκταση η βάση της σύγχρονης πολιτικής, αφού οι διοικητές των διαφόρων πολιτικών στρατοπέδων είναι σχεδόν αποκλειστικά διαφημιστές και επικοινωνιολόγοι.

Όμως η διαφήμιση είναι απλά μια διαφήμιση, και ξέρουμε ότι σπανίως λέει την αλήθεια. Είτε μιλάμε για κυβέρνηση, είτε για οδοντόκρεμα, κανείς δεν μπορεί να τους έχει όλους ικανοποιημένους, και οποιοσδήποτε το ισχυρίζεται αυτό είναι ψεύτης. Και πράγματι, αυτό δεν λέει η λαϊκή σοφία ότι είναι και το πρόβλημα με τους πολιτικούς μας; Ότι όλοι τους είναι ψεύτες, υποκριτές και διεφθαρμένοι;

Κατά αντιδιαστολή λοιπόν, ποιος θα ήταν ο σωστός, ο ιδανικός πολιτικός; Αυτός που θα διέθετε και την επιστημονική κατάρτιση αλλά και το φιλότιμο να κάνει την ανάλυσή του και να πει με πάσα ειλικρίνεια: «Ορίστε, να τα νούμερα, τα υπολόγισα. Δεν παράγουμε τίποτα, δεν εξάγουμε τίποτα. Εγώ θα ξεκινήσω έργα ανάπτυξης, αλλά μέχρι να κατασκευαστούν τα εργοστάσια και οι παραγωγικές μονάδες θα περάσουν δέκα χρόνια. Τα παιδιά μας θα ζήσουν καλύτερα από εμάς, αλλά στην δική μου διακυβέρνηση δεν θα αλλάξει κάτι, και αυτό είναι το καλύτερο πιθανό σενάριο αυτή τη στιγμή.» Άσχημες κουβέντες αλλά ας είμαστε ειλικρινείς, όλοι ξέρουμε ότι βρισκόμαστε σε αυτή τη φάση.

Σε περίπτωση λοιπόν που έβγαινε αυτός ο ιδανικός πολιτικός και παρουσίαζε λιτά και σεμνά το πρόγραμμά του, με νούμερα και με διαγράμματα, δίχως φανφάρες και καταστροφολογίες, εμείς πώς θα τον αντιμετωπίζαμε; Άραγε, θα τον υποδεχόμασταν ως τον σωτήρα που σήμερα ισχυριζόμαστε ότι θα ήταν;

Πιστεύω πως όχι. Πάω στοίχημα πως θα έτρωγε άκυρο προτού προλάβει να ανοίξει το στόμα του. Θα βλέπαμε το φονικό συνδυασμό του «μαθηματικά, μπλιάξ!» και του «ωχ,άβολες αλήθειες» και θα αλλάζαμε κανάλι πριν προλάβει να πει “ΑΕΠ”. Θα τον απορρίπταμε ως γραφικό ή βαρετό και απλώς θα ψηφίζαμε χωρίς δεύτερη σκέψη τον επόμενο φανταχτερό που θα μας διαβεβαίωνε πως «λεφτά υπάρχουν».

Κι όλα αυτά επειδή έχουμε συνηθίσει να αποφεύγουμε τις εις βάθος αναλύσεις και την πραγματικά σκληρή νοητική δουλειά. Θέλουμε όλα τα ζητήματα –όχι μόνο τα πολιτικά– να απλοποιούνται σε μικρές κουβέντες, σαν αυτές που ανταλλάζουμε στο καφενείο ή στο κομμωτήριο. Έχουμε μάθει να κρίνουμε τα πράγματα από την εικόνα και την διαφήμιση, και όχι με τις δικές μας δυνάμεις.

Και πώς θα μπορούσαμε να το κάνουμε άλλωστε; Θα έπρεπε να κάτσουμε και να μελετήσουμε τόσα πολλά διαφορετικά θέματα προκειμένου να είμαστε σε θέση να κρίνουμε μόνοι μας. Αν δεν στηριζόμαστε σε άλλους, ακόμα και για τις πιο απλές αποφάσεις θα χρειαζόταν ένα βουνό γνώσεων, πολύ παραπάνω από τα όσα μας είπαν στο σχολείο, που για να το αποκτήσουμε θα έπρεπε όλη την ημέρα να διαβάζουμε και να μαθαίνουμε καινούργια πράγματα.

Ναι. Ναι, θα έπρεπε. Εφιαλτικό αλλά αληθινό, δεν δικαιούμαστε ποτέ να πάψουμε να ακονίζουμε το πνεύμα μας. Δεν έχουν άδικο αυτοί που λένε ότι έχουμε πόλεμο, μα ο πόλεμος είναι επικοινωνιακός και τα όπλα του είναι η γνώση. Το διάβασμα μετά από κάποια ηλικία ακούγεται φριχτό αλλά μόνο αν το αποδεχτούμε θα είμαστε σε θέση να κοιτάμε στα μάτια όσους κρύβονται πίσω από γυαλιστερές διαφημιστικές καμπάνιες, μόνο τότε θα μπορούμε να κοιτάμε τα δεδομένα χωρίς να μας θαμπώνουν οι φανταχτερές λέξεις και τα εντυπωσιακά σκηνικά, μόνο τότε θα είμαστε πραγματικά ελεύθεροι να επιλέγουμε αυτό που θέλουμε και όχι αυτό που καθοδηγούμαστε να νομίζουμε ότι θέλουμε.

 

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.