Μια αφροαμερικανή γυναίκα στην Αλαμπάμα, δε δέχεται να παραχωρήσει τη θέση της σε έναν λευκό στο λεωφορείο. Ενώ ισχύουν νόμοι περί φυλετικού διαχωρισμού, αρνείται να σηκωθεί. Η πράξη της αυτή τελικά ξεσηκώνει τους αφροαμερικάνους, γονατίζει το σύστημα μεταφορών της πολιτείας και οδηγεί μετά από ένα χρόνο στη δια νόμου κατάργηση του φυλετικού διαχωρισμού!

Το περιστατικό, όπως εκτυλίχθηκε στο Μοντγκόμερι: Την πρώτη Δεκεμβρίου 1955, η 42χρονη Rosa Parks, όπως κάθε μέρα, σχολάει από τη δουλειά και παίρνει το λεωφορείο για το σπίτι. Αυτή όμως τη φορά, ετοιμάζεται να γράψει ιστορία χωρίς να το γνωρίζει. Όταν μετά από μερικές στάσεις, και ενώ οι θέσεις είχαν γεμίσει, μπαίνουν μέσα μερικοί λευκοί, ο οδηγός ζήτησε από όσους αφροαμερικάνους κάθονταν, να παραχωρήσουν τις θέσεις τους. Οι τρείς εκ των τεσσάρων, όπως συνηθιζόταν άλλωστε, υπάκουσαν. Η Parks, θαρραλέα αρνήθηκε. Τελικά, ο οδηγός κάλεσε την αστυνομία η οποία την κατέβασε σηκωτή και την οδήγησε στα κρατητήρια για παραβίαση των νόμων περί φυλετικού διαχωρισμού. Όταν η Parks ρώτησε γιατί πρέπει να συλληφθεί, ένας αστυνομικός της απάντησε «δεν ξέρω, αλλά ο νόμος είναι νόμος». Το γεγονός ότι αφέθηκε ελεύθερη με εγγύηση πολύ σύντομα, λίγη σημασία έχει.

Με το που διαδόθηκε η σύλληψή της, άρχισαν να οργανώνονται συγκεντρώσεις στήριξής της. Η ιδέα για μποϋκοτάζ των λεωφορείων από τους αφροαμερικάνους του Μοντγκόμερι διαδόθηκε μέσα στις εκκλησίες. Τη μέρα της δίκης της, κατά την οποία της επιβλήθηκε πρόστιμο δεκατεσσάρψν δολλαρίων, είχαν μοιραστεί δεκάδες χιλιάδες φυλλάδια που καλούσαν τους αφροαμερικάνους να μη χρησιμοποιούν τα λεωφορεία. Μάλιστα, παρά το γεγονός ότι ήταν Δεκέμβριος μήνας με κρύο και βροχές, κανένας αφροαμερικάνος δεν μπήκε σε λεωφορείο, ενώ μερικοί περπατούσαν πολλά χιλιόμετρα για να πάνε στις δουλειές τους. 

Με αφορμή το περιστατικό αυτό, ένας 26χρονος πάστορας στάθηκε στο πλευρό της, μαζί με χιλιάδες συμπολίτες της. Ήταν ο Martin Luther King. Οι αρχές πίστεψαν ότι το μποϋκοτάζ δε θα κρατούσε πολύ, ιδιαίτερα με τέτοιο κρύο. Αλλά έπεσαν έξω, καθώς κράτησε έναν ολόκληρο χρόνο (382 μέρες) και επέφερε τεράστια οικονομική ζημιά στο σύστημα μεταφορών. Χαρακτηριστικά, η εταιρεία συγκοινωνιών της πόλης παραλίγο να χρεοκοπήσει, με αποτέλεσμα να κόψει πολλά δρομολόγια και να αυξήσει τις τιμές των εισιτηρίων.

Όταν το ζήτημα έφτασε σε παναμερικανικό επίπεδο, οι αφροαμερικάνοι δέχονταν συνεχώς επιθέσεις και απειλές. Κατάφεραν όμως να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους, απέχοντας από πράξεις αντεκδίκησης. Η κατάσταση κόντεψε να ξεφύγει μόνο όταν εξερράγη βόμβα στο σπίτι του King (Ιανουάριος 1956). Ακόμη και τότε, ο Κίνγκ ζήτησε από το εξαγριωμένο πλήθος που συγκεντρώθηκε σπίτι του να απέχει από πράξεις βίας και να μην προκαλέσει με κανένα τρόπο τις αρχές ή τους λευκούς. 

Τελικά, τον Νοέμβριο του 1956 ήρθε η δικαίωση, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε το νόμο της Αλαμπάμα για το φυλετικό διαχωρισμό στα λεωφορεία ως αντισυνταγματικό. Στην αυτοβιογραφία της Parks («Η Ιστορία μου»), έγραψε: «Ο κόσμος λέει ότι δεν παραχώρησα τη θέση μου, επειδή ήμουν κουρασμένη. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Δεν ήμουν κουρασμένη σωματικά (…). Η μόνη κούραση που είχα ήταν να υποχωρώ».

Η Parks πέθανε το 2005 σε ηλικία 92 ετών. Προς τιμήν της, όλα τα λεωφορεία του Ντιτρόιτ (όπου είχε μετακομίσει) και του Μοντγκόμερι, είχαν μαύρες κορδέλες στις τέσσερις πρώτες σειρές των καθισμάτων τους. Επίσης, ήταν η πρώτη γυναίκα της οποίας η σορός εξετέθη σε λαϊκό προσκύνημα.

Η πρωτοφανής για την εποχή στάση της Parks, θα σημάδευε των αγώνα των αφροαμερικάνων για ίσα δικαιώματα, αφού άνοιξε το δρόμο για το τέλος του φυλετικού διαχωρισμού. Αν και δεν ήταν η πρώτη που αντέδρασε, οδήγησε το κίνημα κατά των φυλετικών διακρίσεων σε μια από τις πρώτες του μεγάλες νίκες. Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της αντίδρασής της, αρκεί να αντιληφθεί πως οι αφροαμερικάνοι, εκτός του ότι έπρεπε να παραχωρούν τη θέση τους στο λεωφορείο και να επιβιβάζονται μόνο από την πίσω πόρτα, μπορούσαν να φοιτήσουν μόνο σε μερικά, όχι πολύ καλά σχολεία ενώ τους επιτρεπόταν να πίνουν νερό μόνο από ειδικές βρύσες. Ήταν κυριολεκτικά και με το νόμο, πολίτες δεύτερης κατηγορία.

Η Parks όμως, μαζί με το Κίνημα Πολιτικών Δικαιωμάτων και τον King, κατάφερε 385 ημέρες μετά το περιστατικό να καταργήσουν τους νόμους Jim Crow (φυλετικού διαχωρισμού). Παρόλο που η πράξη της μοιάζει «φυσιολογική» σήμερα, τότε, η αμφισβήτηση του φυλετικού διαχωρισμού δεν γινόταν αποδέκτη ακόμη και από μερικούς αφροαμερικάνους!  

Η Rosa Parks δεν κατείχε κανένα αξίωμα και καμία θέση. Δεν γεννήθηκε πλούσια. Ωστόσο, κατάφερε να αλλάξει την Αμερική. Η άρνηση της να εγκαταλείψει τη θέση της στο λεωφορείο ήταν η απλούστερη των χειρονομιών, αλλά η αξιοπρέπεια και η αντίσταση της στην αδικία, συνέβαλαν στο να «ξεσπάσει» και να εξαπλωθεί το Κίνημα των Πολιτικών Δικαιωμάτων.  

Πολλοί ίσως δεν γνωρίζουν ότι αντιδρούσε στο διαχωρισμό από νεαρή ηλικία, αφού δεν άντεχε την υποτίμηση και καταπίεση των λευκών. Για την πράξη της αλλά και την μετέπειτα δράση της (ως ακτιβίστρια), το 1996 η Parks τιμήθηκε με το προεδρικό μετάλλιο της ελευθερίας, ενώ το 1999 τιμήθηκε με το μετάλλιο του Κογκρέσου (την υψηλότερη τιμή των ΗΠΑ για άμαχους) για τον αγώνα της κατά του ρατσισμού. Φέτος, υποψήφιοι για την προεδρία των ΗΠΑ ζήτησαν η Parks να απεικονίζεται στο 10δόλαρο.

Η μοναδική στιγμή θάρρους της, συνεχίζει να εμπνέει μέχρι σήμερα, υπενθυμίζοντας μας ότι υπάρχει πάντα κάτι που μπορούμε να κάνουμε για να βελτιώσουμε τον κόσμο, όσο μικρό και αν μοιάζει αρχικά. Όπως τόνισε ο πρόεδρος Obama, σε ανακοίνωση του για την επέτειο του ιστορικού πλέον περιστατικού, «επειδή η Rosa Parks κράτησε τη θέση της, χιλιάδες απλοί άνθρωποι μετακινούνταν περιπατώντας. Επειδή περπάτησαν, αμέτρητοι άλλοι αφανείς ήρωες βάδισαν σε πορείες. Επειδή βάδισαν σε πορείες, οι ΗΠΑ είναι καλύτερες». Και ολόκληρος ο κόσμος συμπληρώνουμε εμείς.

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.