Τα επώνυμά μας σύμφωνα με την ορολογία του Μανόλη Τριανταφυλλίδη αποτελούν τα οικογενειακά μας ονόματα.

Τις περισσότερες όμως φορές σημαίνουν κάτι παραπάνω, καθώς δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που μπορούν να μας δώσουν στοιχεία για τη γεωγραφική καταγωγή τους, την παλαιότητά, ακόμη και τη γλωσσική τους ιδιαιτερότητα.

Με μια πρώτη απλή ανάλυση μπορούμε να χωρίσουμε τα επώνυμα σύμφωνα με τη σημασία τους σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες, που δηλώνουν αντίστοιχα βαφτιστικό όνομα, καταγωγή, επάγγελμα και παρατσούκλια.

Όσα προέρχονται από βαφτιστικά ονόματα χωρίζονται σε πατρωνυμικά και μητρωνυμικά, αναλόγως δηλαδή αν έχουν ρίζα το όνομα του πατέρα ή της μητέρας αντίστοιχα. Τα πατρωνυμικά μαζί με αυτά που προέρχονται από παρατσούκλια είναι το συχνότερο είδος των επωνύμων.

Μπορούμε να τα συναντήσουμε σε ονομαστική πτώση (π.χ. Κώστας, Γεώργης) και σε γενική (π.χ. Αθανασίου, Δημητρίου). Συχνά τα συναντάμε με πολλές καταλήξεις που δηλώνουν καταγωγή (π.χ. Δημητριάδης, Στεφανόπουλος) ή ως υποκοριστικά (π.χ. Αθανάσουλας). 

Τα μητρωνυμικά από την άλλη βασίζονται στο όνομα της μητέρας, στο επάγγελμά της (π.χ. Μαμμής, Τσαγκαρίνας), στην καταγωγή της (π.χ. Μυτιληνιάς, Βλάχας) ή ακόμα και στο ελάττωμά της (π.χ. Κουλής, Κουτσής). Τότε, βλέπεις δεν υπήρχε καμιά διακριτικότητα και προστασία στα άτομα με ειδικές ανάγκες.

Τα εθνικά επώνυμα δηλώνουν καταγωγή και φανερώνουν τον τόπο που γεννήθηκε ή έζησε κάποιος (π.χ. Ηπειρώτης, Πολίτης). Ακόμα, υπάρχουν και τα επώνυμα που δηλώνουν το επάγγελμα κάποιου είτε προέρχονται από τα βυζαντινά χρόνια (π.χ. Γραμματικός, Παλαιολόγος) είτε από τα νεοελληνικά (π.χ. Ψαράς, Σαμαράς).

Τέλος, υπάρχουν τα επώνυμα που προέρχονται από παρατσούκλια και αφορούν άλλοτε χαρακτηρισμούς που βασίζονται σε σωματικές ιδιαιτερότητες (π.χ. Κουφός, Ζερβός), είτε σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (π.χ. Θλιμμένος, Βιαστικός).

Δεν είναι φυσικά λίγες οι φορές που η ρίζα τους φανερώνει παρομοιώσεις με ζώα (π.χ. Λύκος, Γάτος), με φυτά (π.χ. Καρπούζας, Ρεβύθης) είτε με οικογενειακή κατάσταση (π.χ. Ορφανός, Πατέρας).

Σε ό,τι αφορά τώρα το μήκος των επιθέτων είναι κι αυτό μια άλλη ιστορία…

Στη μελέτη του «Τα οικογενειακά μας ονόματα», ο Μ. Τριανταφυλλίδης αναφέρει ότι έχουμε ελάχιστα μονοσύλλαβα (κυρίως από νησιά: π.χ. Ρες, Δρυς). Επίσης, είναι λίγα τα δισύλλαβα (π.χ. Δέδες, Γκίκας). Το συνηθέστερο μήκος είναι με 3-5 συλλαβές.

Φυσικά υπάρχουν αρκετά και με έξι συλλαβές, ενώ είναι σπάνια τα εφτασύλλαβα και τα οχτασύλλαβα π.χ. Παπαδημητρακόπουλος. Σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη θεωρείται απίθανο να υπάρχει κανένα δεκασύλλαβο ή υπερδεκασύλλαβο επώνυμο, καθώς τον καιρό που ο κόσμος έστελνε τηλεγραφήματα, οι κάτοχοι εξασύλλαβων (και πάνω) επωνύμων πλήρωναν τέλη για δύο λέξεις για το επώνυμό τους.

Φυσικά σε όλες τις κατηγορίες αυτές υπάρχουν και επώνυμα που μπορεί το άκουσμά τους να προκαλέσει και το γέλιο. Χάριν αστεϊσμού τα παραθέτουμε, χωρίζοντάς τα σε δικές μας κατηγορίες:

Επικίνδυνες αποστολές

Με τους κυρίους: Δράκο, Φυτίλη, Λεπίδα, Σπαθή, αλλά και τον κύριο Καραμπίνα.

Ζωικό Βασίλειο

Σαν βγεις στο δάσος όλο και θα πέσεις πάνω σε κανέναν κύριο Λαγό, Γάτη, Σκυλάκη, Κουνέλη, Αρκούδα, ή σε κανέναν κύριο Ακρίδα

Λίγο αλκοόλ…

Ποιος θα μπορούσε να αντισταθεί στον κύριο Ρετσίνα, στην κυρία Ούζου ή στην κυρία Τσίπουρου. Ιδιαίτερα όταν ταιριάζουν άψογα και συνοδεύονται με την παρακάτω κατηγορία…

Λίγο θάλασσα…

Μια βουτιά στα βαθιά για να γνωρίσουμε τον κύριο Καλαμάρη, τον κύριο Κάβουρα, τον κύριο Ψαράκη ή Ψαρά και τον κύριο Χαβιάρη.

Πλήρες γεύμα

Αν πεινάσατε μπορείτε να χορτάσετε πλήρως με τους κυρίους Πατάτα, Αλάτη, Πιπέρη, Ντομάτα, Μπουγάτσα, Κρεμμύδη, Σκόρδα, Κοιμά κλπ.

Μίλα μου βρώμικα

Και αν μετά το φαγητό πάει ο νους σας στο πονηρό, σας λέω με βεβαιότητα πως υπάρχουν και  πιο σεξουαλικά επίθετα από του Γκουσκούνη. Είναι ο κύριος Πούλος, ο κύριος Πίπας, η κυρία Τσιμπούκη, καθώς και η κυρία Τσιμπουκάκη (όταν το μέγεθος δε μετράει και τόσο).

comments Αν έχεις κάτι να πεις... μίλησε τώρα ή σώπασε για πάντα.